Cilt 1 Sayı 1 (2026): Sociavera: Review of Social Studies and Culture
Makaleler

İslam Hukukunda Zekâtın Toplumsal Fonksiyonu

PDF
  • Esma Yeşilyurt-
  • Mehmet Onur
Esma Yeşilyurt Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi Öğrencisi
Mehmet Onur Doç. Dr., Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, Temel İslami İlimler, İslam Hukuku, Hatay/Türkiye

Yayınlanmış 2026-06-28

Anahtar Kelimeler

  • Zekât, İslam Hukuku, Sosyal Adalet, Beytü’l-mâl, Fakirlik, Toplumsal Dayanışma

Telif Hakkı (c) 2026 Esma Yeşilyurt- Mehmet Onur (Yazar)

Creative Commons License

Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.

Öz

Bu çalışma, İslam hukukunda zekâtın toplumsal fonksiyonunu ele almak amacıyla hazırlanmıştır. Zekât, İslam’ın temel ibadetlerinden biri olarak hem bireysel arınmayı hem de toplumsal dengeyi hedefleyen güçlü bir mali ibadet niteliği taşımaktadır. Araştırmada öncelikle zekâtın kavramsal çerçevesi, Kur’ân-ı Kerim ve Sünnet’teki dayanakları, klasik fıkıh mezheplerinin görüşleri incelenmiş; ardından zekâtın tarihsel süreçteki uygulamaları, Beytü’l-mâlin rolü, zekât memurlarının görevleri ve dağıtım mekanizmalarının oluşumu değerlendirilmiştir.

Çalışmada ayrıca zekâtın fakirliğin azaltılması, gelir dağılımının dengelenmesi, sosyal adaletin sağlanması ve toplumsal dayanışmanın güçlendirilmesi üzerindeki etkileri ele alınmıştır. Modern dönemde zekâtın kurumsallaştırılmasına yönelik yaklaşımlar ve Müslüman toplumların günümüzde karşılaştığı uygulama sorunları da analiz edilmiştir.

Elde edilen bulgular, zekâtın yalnızca bireysel bir ibadet olmadığı; toplumsal yapıyı doğrudan etkileyen, sosyal adalet ve dayanışmayı kurumsal düzeyde destekleyen bir mekanizma olduğunu göstermektedir. Bu yönüyle zekâtın hem klasik hem çağdaş bağlamda önemli bir sosyal politika aracı niteliği taşıdığı sonucuna ulaşılmıştır.

PDF

İndirmeler

İndirme verileri henüz mevcut değil.

Referanslar

  1. Akar, M. (2021). Canın ve malın sigortası zekât. Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
  2. Akyüz, V. (2006). Zekât. İz Yayıncılık.
  3. Algül, H. (2018). İslâm tarihi (Cilt 3). Emir Yayınları.
  4. Altun, K. (2012). Hz. Peygamber döneminde Beytülmal. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 11(21), 233–252.
  5. Beğavî. (1997). Et-Tehzîb fî fıkhi’l-İmâm eş-Şâfiî (Cilt 8). Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye.
  6. Bilmen, Ö. N. (1970). Hukuk-ı İslâmiyye ve ıstılahât-ı fıkhiyye kamusu (Cilt 4). Bilmen Yayınevi.
  7. Bilmen, Ö. N. (t.y.). Büyük İslâm ilmihali. Bilmen Yayınevi.
  8. Bilen, M., & Terzi, G. (2019). Türkiye’de yoksulluk sorunu ile mücadelede zekât kurumunun rolü ve gerekliliği hakkında cami cemaati üzerinde bir araştırma. İslâm Ekonomisi ve Finans Dergisi, 5(2), 133–156.
  9. Buhârî. (2001). El-Câmiʿu’s-sahîh. Dâru Tavki’n-Necât.
  10. Demirhan, Y. (2006). Hz. Peygamber döneminde zekâtın toplanmasında izlenen yol. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Uludağ Üniversitesi.
  11. Diyanet İşleri Başkanlığı. (2013). İslâm ilmihali 2: Zekât ve sadaka. Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
  12. Erdoğan, M. (2017). Fıkıh ve hukuk terimleri sözlüğü. Ensar Neşriyat.
  13. Erkal, M. (1991). Âmil. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Cilt 3, ss. 58–60). TDV Yayınları.
  14. Fîrûzâbâdî, M. B. Y. (2005). El-Kâmûsü’l-muhît. Müessesetü’r-Risâle.
  15. Hamidullah, M. (2003). İslâm’a genel bir bakış. Beyan Yayınları.
  16. Hattâb. (t.y.). Mevâhibü’l-celîl li-şerhi Muhtasari Halîl (Cilt 3). Dâru’l-Fikr.
  17. İbn Hacer el-Askalânî. (t.y.). Fethu’l-Bârî şerhu Sahîhi’l-Buhârî.
  18. İbn Kudâme. (1968). El-Muğnî (Cilt 2). Mektebetü’l-Kâhire.
  19. İbn Manzûr. (1414/1994). Lisânü’l-Arab (Cilt 14–15). Dâru Sâdır.
  20. İbn Rüşd. (2004). Bidâyetü’l-müctehid ve nihâyetü’l-muktasıd. Dâru’l-Hadîs.
  21. İbnü’l-Hümâm. (2003). Fethu’l-kadîr. Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye.
  22. İlkbahar, M. (t.y.). İslâm hukukunda nisap kavramı ve tespit ölçütleri.
  23. Kâsânî, A. B. M. (2003). Bedâiü’s-sanâîʿ fî tertîbi’ş-şerâiʿ (Cilt 2). Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye.
  24. Karadâvî, Y. (2015). İslâm hukukunda zekât (Cilt 1). Nida Yayıncılık.
  25. Karaman, H. (t.y.). İslâm’ın toplum hayatına bakışı.
  26. Karaman, H. (t.y.). Zekâtın sosyal fonksiyonu.
  27. Komisyon. (2006). Dini kavramlar sözlüğü. Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
  28. Mâlik b. Enes. (1994). El-Müdevvenetü’l-kübrâ (Cilt 1). Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye.
  29. Mâverdî. (1999). El-Hâvi’l-kebîr (Cilt 3). Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye.
  30. Mâverdî. (t.y.). El-Ahkâmü’s-sultâniyye.
  31. Nesâî. (1986). Es-Sünen. Mektebetü’l-Matbûâti’l-İslâmiyye.
  32. Nevevî. (1991). Ravzatü’t-tâlibîn (Cilt 2). El-Mektebü’l-İslâmî.
  33. Nevevî. (t.y.). El-Mecmûʿ şerhu’l-Mühezzeb (Cilt 6). Mektebetü’l-İrşâd.
  34. Râgıb el-İsfahânî. (1996). El-Müfredât fî garîbi’l-Kur’ân (S. A. Dâvûdî, Ed.). Dâru’l-Kalem.
  35. Sabuncu, Ö. (2018). Hz. Ömer dönemi kurumsallaşma faaliyetleri. Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 39, 129–151.
  36. Serahsî, M. B. A. (1989). El-Mebsût. Dâru’l-Maʿrife.
  37. Şentürk, L., & Yazıcı, S. (t.y.). İslâm ilmihali.
  38. Şîrâzî. (t.y.). El-Mühezzeb fî fıkhi’l-İmâm eş-Şâfiî. Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye.
  39. Vâkidî. (1989). Kitâbü’l-Meğâzî (M. Jones, Ed.). Müessesetü’l-aʿlemî.
  40. Yazıcı, M. (2018). Hz. Peygamber döneminde âmillik. İslâm Tarihi Araştırmaları Dergisi, 3, 45–62.
  41. Yücel, M. (t.y.). Türkiye’de güncel zekât problemleri.
  42. Zeydan, C. (2012). İslâm uygarlıkları tarihi (N. Gök, Çev., Cilt 1). İletişim Yayınları.